Wąchock nad Kamionną

wpis w: Miejsca | 0

and

Źródło: Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisana, Warszawa 1842, t. 2 cz. 1, Warszawa 1844, s. 313-314.

Gedeon czyli Gedko herbu Gryf bis. krak., ufundował 1179 r. opactwo Cystersów i w dobra uposażył. Potwierdzając Bolesław Wstydliwy nadania klasztorowi poczynione, uwalnia 1270 r. wieś Wanchodsc i inne majętności duchowne od danin i powinności następujących: przewód, powoź, stroża, stan, targowe, krowa, podwody, wojna, grod, id est castro sive construendo de novo ubicunque, seu reparando. Kazimierz Jagiel, przywilejem 1454 r. przeistacza wieś Wąchoczsko w ziemi sandom., powiecie radomskim leżącą na miasto; stanowi targ we wtorek, jarmark zaś na ś. Jana chrzci.; obdarza prawem niem. czyli srodzkiem (jus Theutonicun, quod Magdeburgense alias Sredense dicitur); uwalnia mieszczan od opłaty targowego w miastach król. i duchownych, surowemi grożąc karami, aby się takowej od nich pobierać nie ważono; pozwala mieszkańcom w kraju i za obrębem państwa, kupczyć suknem, śledziami i wszelkiemi towarami. Zygmunt I uwalnia ich 1521 r. od opłaty cła i przyczynia jarmark w niedzielę po ś. Mateuszu. Kopalnie żelaza, kuźnice, wydobywanie i obrabianie kamieni młyńskich, wielkie czyniły dochody opactwu, które zalecało się pięknym ogrodem i wybornemi owocami. Wojna szwedzka za Jana Kazimierza znaczne szkody zrządziła, a nieprzyjaciel miasto spalił. Opactwo należy do koliacyi królewskiej, czyli jest kommendataryjne; opaci świeccy zarządzając dobrami i pobierając dochody, częste miewali zatargi z mieszczanami, co było powodem, iż Stan. August wydał 2 marca 1779 r. takowy list napominalny: „Przełożono nam jest przez Panów Rad przy boku naszym będących, imieniem W.X. Józ. Szaniawskiego kanon, krak., opata kommendataryusza Wąchockiego, iż mieszczanie obowiązani będąc do odbywania powinności prawami i inwentarzami opisanych, uporczywie takowych powinności czynić, danin i czynszów oddawać, podwód odbywać wzbraniają się zuchwalę i posłuszeństwo wypowiedziawszy cale poprzestali. Przeto rzeczonych mieszczan, upomnieć umyśliliśmy, jakoż niniejszym listem napominamy i surowo przykazujemy, aby do posłuszeństwa dworowi powróciwszy, buntów i schadzek wszelkich poprzestali, powinności i daniny prawami opisane odbywali i oddawali, a to pod karami na gwałcących listy i zakazy nasze prawem opisanemi przez sąd nasz, w przypadku sprzeciwienia się wskazanemi bydź mianemi.“ — Wąchock lasami okolony, z drzewa zabudowany i samymi chrześcianami jest osiadły; całą jego ozdobę stanowi ogromny klasz. Cystersów w czworobok zabudowany; kościół niezbyt wielki, posępny, w stylu gotyckim, przypomina czasy Piastów; napis na sklepieniu wyraża: aedes haec erecta est 1179, adornata 1764; całe zaś wewnętrzne ściany są malowane, z wyobrażeniem świętych i biskupów z zakonu Cystersów. Na bramie z ciosowego kamienia, wyryty napis po łacinie oznajmia: iż złupiony i spustoszony koś. z klasz. przez Rakoczego ks. Siedmiogrodu 1656 r., odnowiony został 1695 r. Do opactwa należą miasteczka: Waśniów wpow. sandom., Wierzbnik i Wierzbica w pow. radomskim.