Święty Krzyż Zespół klasztorny /3/ Krużganki

wpis w: Z teki Romana Mirowskiego | 0

O najstarszym klasztorze także nic nie wiemy – można jedynie przypuszczać, że podobnie jak wiele innych ówczesnych polskich klasztorów, wykonany był z drewna. Pozbawiona odporności na ogień drewniana konstrukcja zapewne mocno „ułatwiła” zniszczenie klasztoru Tatarom, co dokonało się w latach 1256-60. Kościół zbudowany z kamienia szczęśliwie wówczas ocalał i stał jeszcze przez dwa stulecia, aż do następnego pożaru, z roku 1459.

O gotyckim „etapie” klasztornego zespołu sporo wiadomo z tekstu opublikowanego w opracowaniu „Architektura gotycka w Polsce” z roku 1995: „Prezbiterium kościoła przed 1455 r., klasztor 2. p. XV w. Kościół z cegły w wątku polskim, klasztor z łamanego kamienia kwarcytowego i cegły”. Ponieważ zamieszczony tam tekst autorstwa Andrzeja Włodarka, sformułowany jest niezwykle precyzyjnie, niezbędne jest przytoczenie go w całości. „Kościół romański z gotyckim prezbiterium, konsekrowanym 1455, niezrachowany. Jedynym reliktem kościoła fragment gotyckiej ściany płn., zachowany na poddaszu klasztoru; z cegły w wątku polskim, z małym oknem o węgarach dwuskokowych. Klasztor przy kościele od płn., wokół czworobocznego wirydarza. Krużganek sklepiony krzyżowo-żebrowo. Żebra ceglane o profilu klinowym, z wklęską i wałkami. Wsporniki i zworniki kamienne z herbami: Orzeł, Pogoń, Dębno, Topór, Prus, Odrowąż, Jastrzębiec, Poraj, Junosza, Wieniawa, Kościesza i herb opactwa. Skrzydło płn. i opięty przyporami ryzalit płn. (prostopadły do płn. ramienia krużganka), z XV w. zrekonstruowane po 1945 r. W skrzydle wsch. zakrystia (przebudowana w XVIII w., kapitularz przekształcony na kaplicę grobową Oleśnickich oraz tzw. Sala Opacka, zapewne dawna konfraternia. W skrzydle płd. częściowo zachowane kamienne, profilowane obramienia okien (uzupełnione 1967). W ramieniu zach. krużganka, o ścianach gotyckich do wysokości ok. 8 m, odsłonięty dolny fragment ościeża portalu do wirydarza; na piętrze ślady okien.” Z czasów o wiele późniejszych (z roku 1643) pochodzi zachodnia część klasztoru, dwoma skrzydłami obejmująca zewnętrzny dziedziniec. Także w tych latach wykonana została wczesnobarokowa kamieniarka portali oraz okien klasztoru.