Suchedniów

wpis w: Miejsca | 0

Suchedniów, 1578 r. minera Suchinia, więc właściwie Suchyniów, w dykc. Echarda Sucheniów, wś i os. górnicza nad rz. Łączną, pow. kielecki, gm. i par. Suchedniów. Leży w szerokiej dolinie rz. Łączny, nad utworzonym przez nią stawem, przy drodze żel. dąbrowieckiej i drogach schodzących się tu: z Kielc, Samsonowa, Bodzentyna i Wąchocka. Posiada kościół paraf. murowany, szkołę początkową, st. dr. żel. Iwangr.-Dąbrowskiej, odl. 9 w. od Bzina a 17 od Zagdańska, st. poczt., aptekę, zarząd zakładów górniczych rząd. w król. polskiem. Urząd gminy mieści się w sąsiedniej wiosce Berezowie. W S. przebywa lekarz okręgu górniczego i zarazem kolejowy. S. składa się z dwu części: S. Zachodniego (159 dm., 1400 mk.) i Wschodniego (68 dm., 593 mk.). W 1827 r. S. Zachodni miał 67 dm., 531 mk., S. Wschodni 5 dm., 40 mk. Paraf. S. należy do dek. kieleckiego i liczy przeszło 3800 dusz. W skład jej wchodzą osady należące do gminy S., oprócz Michniowa, Łączny, Rejowa i os. Kaczki. Na cmentarzu wznosi się pomnik z pięknem popiersiem bronzowem i napisem: „Jan Hempel, górnik polski” († 1886 r.). W kościele obraz św. Barbary pędzla Wł. Łuszczkiewicza. Obszar na którym powstał S. należał z dawna do bisk. krakowskich. We wsi Tarczek (Tarzek), o 2 mile na płd. od S., mieli oni z dawna swój dworzec, przy którem wznieśli (w XII w.?) kościół p. w. św. Idziego (proboszcz 1227, 1228 r.) i założyli targowisko czy też miasto, osadzone przez Niemców na prawie niemieckiem. Następnie bisk. Bodzanta przeniósł mto na początku XIV w. na inne miejsce i nazwał Bodzęcinem. W połowie XV w. istnieje już drewniany kościół paraf. we wsi Wzdole a do parafii należą: Łączna i Siekirna. Przemysł górniczy rozwinął się tu zapewne dopiero w XVI w. Regestra pobor. z 1578 r. wymieniają w par. Wzdół cztery kóźnice (minera): Wojciecha Berezy (dziś wieś Berezów) o 4 kołach, Stanisława Suchinia (ztąd Suchedniów, właściwie Suchiniów) o 4 kołach, Baranowa (dziś wś Baranów) o 3 kołach i Andryszowa o 3 kołach (dziś Jędrów). Prócz tego huta szklana zwana Bodzęcka (Pawiń., Małop., 190). W 1748 r. bisk. Andrzej Załuski, by podnieść upadły w XVII w. przemysł górniczy założył w S. dwa piece wielkie, 19 fryszerek, a 1758 r. wystawił dla napływającej tu ludności kaplicę. Bisk. Sołtyk zajmował, się też tutejszemi zakładami. Po zabraniu dóbr biskupich na rzecz skarbu, przez uchwałę sejmu czteroletniego zakłady przeszły pod zarząd skarbowy. Rząd ks. warszawskiego popierał działalność tutejszych fabryk. W 1811 r. było w S. i sąsiednich osadach 9 fryszerek, szlifiernia, stalownia, rafinerya, lejarnia, kotlarnia, 3 blachownie i rurarnia. Fryszerki wydawały żelazo w sztabach, naczyniach i narzędziach, blachownia blachę w arkuszach, rafinerya ciągnęła żelazo na pałasze, kosy, piły. Prócz tego było do 50 warsztatów wyrabiających ostrogi, bagnety, spisy, podkowy, oskardy, noże, narzędzia chirurgiczne, wyroby ślusarskie i rusznikarskie. Szczegóły o tych zakładach podaje Niemcewicz (Podróże historyczne, str. 18 i 19). Za król. polskiego, gdy zarząd górnictwa przeszedł w ręce Staszyca, zakłady suchedniowskie rozwijały się pomyślnie. Przez pewien czas zostawały te zakłady pod zarządem banku polskiego. Henryk Łubieński, dyr. banku, rozszerzył kaplicę w 1842 r., przedłużając jeden z 4 portyków, otaczających rotundę, w nawę i dodając dwie wieże. W 1862 r. konsekrowano kościół i utworzono przy nim parafię. Pamiątką po Staszycu są sprawione przez niego dzwony, z których jeden pęknięty, świeżo został przelanym, z zachowaniem napisu pamiątkowego. Po 1863 r. działalność zakładów została bardzo ograniczoną. Fryszerki i kuźnice tutejsze posługiwały się siłą wody (ośm kół o sile 8 do 10 koni). Surowca i odlewów dostarczały zakłady w Rejowie. W 1875 r. wyrobiono żelaza kutego 5115 pudów, wyrobów żel. i drutu 803 pud. Istniała też jakiś czas fabryka machin i narzędzi rolniczych z prod, do 8000 rs. Do gminy Suchedniów w r. 1887 należały: wś Berezów (14 dm., 193 mk.); wś Baranów (35 dm., 361 mk.); wś Gozd (100 dm., 825 mk.); wś Konstantynów (6 dm., 46 mk.); wś Łączna i folw. (majorat) (167 dm., 1690 mk.); wś Michniów (29 dm., 297 mk.); wś Ostojów v. Ostojew (77 dm., 819 mk.); wś Rejów (32 dm., 347 mk.); wś Stokowiec (35 dm., 307 mk.); wś Suchedniów Zachod. (159 dm„ 1400 mk.) i Such. Wschod. (68 dm., 593 mk.); oraz attynencyo Ostojowa: Błahodat (2 dm., 11 mk.), Jędrów (15 dm., 112 mk.) i Ogonów (1 dm., 8 mk.). Razem 7034 mk.; podług wyznania: 14 prawosł, 6 ewang.-aug., 420 mojżesz., reszta katolicy. W zakładach górniczych pracuje tylko ludność miejscowa; wyłącznie poświęcających się pracy przemysłowej nie ma. Rozkład obszaru (w r. 1886): pod osadami 92 mr., ogrody, sady 102 mr., ziemi orn. 6351 mr., łąk i pastw. 2009 mr., ziemi zdatnej do uprawy, lecz nie- upraw. 271 mr., nieuż. 1207 mr., lasu 11,333 mr., razem 21,365 mr. W tem: własności rządowej 11,490 mr., do kościoła 6, do towarz. prywatnych i instytucyj 47, do szlachty 296, do włościan 9526 mr. Zakłady przemysłowe w gminie: młyn wodny amerykański (w Berezowie), założony w r. 1879, przerobiony 1885 r. na walcowy, z 3 parami walców stalowych, 1 parą porcelanowych i kamieniami, z produkcyą roczną rs. 2500; 5 młynów zwyczajnych wodnych; 1 tartak wodny; 1 cegielnia; 1 olejarnia hydrauliczna. Ludność gminy przeważnie napływowa: może połowa nazwisk niemieckich; pochodzenie zresztą zatracone. Strojów charakterystycznych nie noszą. W ogóle biedni; stan moralny dobry. Lasy rządowe tworzą obręb leśny suchedniowski, należący do leśnictwa bodzentyńskiego, które w 1850 r. obejmowało 2503 mr. lasu należącego do zakładów rządowych górniczych. (Dane tyczące się obecnego stanu S. i gminy zebrał i opracował p. Kaz. Król, część historyczną dodał Br. CH).

(Źródło: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. t. 11 s.532-533)