Miasteczko Nowa Słupia

wpis w: Miejsca | 0

Źródło: Franciszek Maksymilian Sobieszczański, Wycieczka archeologiczna w niektóre strony gubernii radomskiej odbyta w miesiącu wrześniu 1851 roku przez F. M. Sobieszczańskiego, Warszawa 1852, s. 83−84

Tak dojechaliśmy do miasteczka Nowej Słupi, u spodu tejże góry znajdującego się. Miasteczko to niegdyś do opactwa świętokrzyskiego należące, dziś rządowe, w nizkiem położeniu, wokoło górami otoczone, dlatego zalewu wody z gór spadającej doświadcza. Wedle niego płynie mała rzeczka, a raczej strumień Słoną-wodą zwany. Ludność chrześciańska liczy 579 osób, starozakonnych 170, razem 749; domów po większej części drewnianych jest 114. Mieszkańcy trudnią się rolnictwem i mniejszemi rzemiosłami. Jest tu murowany kościół pod wezwaniem św. Wawrzyńca w roku 1678 przez Mikołaja Goskiego opata wystawiony, który ani zewnętrz, ani wewnatrz niczem się nie odznacza, tudzież żadnych pamiątek i zabytków nie posiada.

Samo miasto nazwisko swoje Nowa Słupia ztąd wywodzi, iż o ćwierć mili graniczy z dawną wsią Starą Słupią, które przedtem i jedno i druga zwane były Stary lub Nowy Słup. Teraźniejsze miasteczko nie posiada erekcyi, i nie wiadomo kiedy założone zostało; lecz jest ślad, że wszystkie dawne papiery znajdowały się niegdyś w świętokrzyzkim klasztorze. Już bowiem w roku 1527 obywatele tutejsi szukali praw swoich i otrzymali odpowiedź od niejakiego Jakóba Petri podczaszego sandomierskiego, że oryginały wszystkich ich przywilejów w tamecznem archiwum znajdować się miały. Nie ma zatem wątpliwości, że założone było przez jednego z opatów, zwłaszcza, iż w kronice klasztoru umieszczona jest wiadomość, jakoby w r. 1517 za opactwa Jana z Szydłowa probostwo Nowej Słupi do nich dopiero przyłączone zostało.

Dziś w skrzyni magistratu dochowały się jeszcze następne przywileje:

  1. Przywilej Władysława Jagiełły wydany w r. 1405 w Szczekarzowicach, którym ustanawia targi czwartkowe.

  2. Władysława IV z r. 1633, przenoszący miasto z prawa polskiego i ruskiego na niemieckie, i nowe targi tudzież jarmarki nadaje.

  3. Przywilej Jana IIIgo Sobieskiego z roku 1690, powiększający liczbę jarmarków. Na koniec:

  4. Stanisława Augusta wydany w r. 1787, dnia 16 lutego, którym wszystkie poprzednie przywileje potwierdzając, jeszcze trzy nowe jarmarki dodaje. Był tu niegdyś drugi kościół pod wezwaniem św. Michała, założony przez opata Michała Maliszewskiego w r. 1598, który poprzednio wraz z gmachem do probostwa szpitalnego należał; później na szkółkę przeznaczony, od niejakiego czasu na wzgórzu w ruinach leży. Nad to wszystko Nowa Słupia ma swoje wspomnienia. Tu w roku 1410. zaraz po uroczystości Bożego Ciała, jadący na wojnę pruską przybył Władysław Jagiełło, i w dwudniowym pobycie ztąd pieszo bosemi nogami, jak powiada Bielski, kościół święto-krzyzki odwiedzał, a w następnych latach kilkakrotnie podobną pielgrzymkę odprawiał. ztąd syn jego Kazimierz IV w dniu 28 lipca 1451 r. dla ziszczenia pobożnego ślubu tamże udawał się; Jan Albert w r. 1494, Zygmunt IIIci, Władysław IVty i prawie wszyscy królowie polscy w tym celu do Słupi zjeżdżali.

I my zatem, aczkolwiek maluczcy pacholęta ztąd na Łysą-górę powędrowaliśmy.